
ก่อนมีนามสกุล คนไทยเรียกกันยังไง? ที่มาของนามสกุลไทยเมื่อร้อยกว่าปีก่อน
ถ้าหมู่บ้านเดียวมีคนชื่อ "มี" สามคน จะแยกกันอย่างไร คำถามนี้คือปัญหาจริงของคนไทยเมื่อร้อยกว่าปีก่อน เพราะตอนนั้นคนไทยยังไม่มีนามสกุล
ชื่อเดียว สั้นๆ และบางชื่อตั้งให้ไม่น่ารัก
คนไทยสมัยก่อนมีเพียงชื่อเดียว ชื่อมักสั้นและตั้งตามลักษณะที่เห็น เช่น แดง ดำ อ้วน บางบ้านตั้งชื่อลูกให้ฟังไม่น่ารัก อย่าง "หมา" เพราะเชื่อกันว่าผีจะได้ไม่อยากเอาตัวเด็กไป
คำนำหน้าชื่อก็ต่างจากวันนี้ ผู้ชายใช้ "นาย" หรือ "อ้าย" ผู้หญิงใช้ "อำแดง" หรือ "อี" ในยุคนั้นคำว่า "อี" เป็นคำนำหน้าชื่อผู้หญิงทั่วไป ส่วน "อำแดง" เทียบได้กับคำว่า "นาง"

เมื่อชื่อซ้ำ ก็เรียกตามพ่อแม่หรือบ้าน
เมื่อชื่อซ้ำกัน คนจะเรียกต่อท้ายด้วยชื่อพ่อแม่หรือที่อยู่ เช่น "มี ลูกตาคง" หรือ "มี บ้านริมคลอง" วิธีนี้ใช้ได้ในหมู่บ้านที่ทุกคนรู้จักกัน แต่เมื่อบ้านเมืองใหญ่ขึ้นและทางการต้องจดชื่อคนไว้ทำทะเบียนและเก็บภาษี ชื่อที่ซ้ำกันเต็มไปหมดทำให้งานปกครองสับสนวุ่นวาย
พ.ศ. 2456 ประเทศไทยเริ่มมีนามสกุล
สมัยรัชกาลที่ 6 จึงตราพระราชบัญญัติขนานนามสกุล ใน พ.ศ. 2456 กำหนดให้ทุกครอบครัวต้องมีนามสกุล
รู้หรือไม่นามสกุลแรกของไทยคือ "สุขุม" พระราชทานแก่เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2456
นามสกุลพระราชทานชุดแรกมี 102 นามสกุล ประกาศเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2456 ส่วนใหญ่เป็นของขุนนางและข้าราชบริพาร ตลอดรัชกาลมีนามสกุลพระราชทานรวมกว่าหกพันนามสกุล

ชาวบ้านตั้งนามสกุลเองจากบ้านเกิดและอาชีพ
คนทั่วไปที่ไม่ได้รับพระราชทานต้องคิดนามสกุลเอง หลักที่นิยมคือตั้งตามภูมิลำเนาหรืออาชีพของครอบครัว แล้วนำไปจดทะเบียนกับทางการ นามสกุลจำนวนมากจึงซ่อนเรื่องราวของบ้านเกิดและอาชีพของต้นตระกูลไว้
อ่านต่อ: นามสกุลยาว แปลว่าบรรพบุรุษมาจดทีหลังจริงไหม? →ทำไมคนนามสกุลเดียวกันมักเป็นญาติกัน
พระราชบัญญัติชื่อบุคคล พ.ศ. 2505 ยังห้ามตั้งนามสกุลซ้ำกับตระกูลอื่น ต่างจากหลายประเทศที่คนไม่รู้จักกันใช้นามสกุลเดียวกันได้เป็นล้านคน คนไทยที่นามสกุลเหมือนกันจึงมักเป็นญาติกันจริงๆ
สรุป
นามสกุลยาวๆ ที่เราบ่นว่าเขียนยาก เพิ่งมีมาแค่ร้อยกว่าปีเท่านั้น ก่อนหน้านั้นคนไทยแยกกันด้วยชื่อพ่อแม่ บ้าน และลักษณะของตัวเอง ลองถามคนในบ้านดูว่านามสกุลของเราแปลว่าอะไร ใครเป็นคนตั้ง อาจได้เรื่องเล่าที่ไม่เคยรู้มาก่อน
ข้อเท็จจริงในเรื่องนี้
- Wikipedia, "Thai name" — https://en.wikipedia.org/wiki/Thai_name
- Sanook, "นามสกุลแรกของไทย คืออะไร?" — https://www.sanook.com/news/9858450/
- ศิลปวัฒนธรรม, "102 นามสกุลพระราชทาน กลุ่มแรกสุดในไทยที่ได้ใช้นามสกุล" — https://www.silpa-mag.com/?p=143263
- ศิลปวัฒนธรรม, "“นามสกุล” สมัยรัชกาลที่ 6 แต่ละนามสกุลเป็นมาอย่างไร บ่งบอกถึงอาชีพ?" — https://www.silpa-mag.com/?p=141842
- ศิลปวัฒนธรรม, "“อำแดง” คำนำหน้าชื่อหญิงสมัยก่อน คืออะไร?" — https://www.silpa-mag.com/?p=140855
แหล่งอ้างอิง
- 1. Wikipedia, "Thai name" —
- 2. Sanook, "นามสกุลแรกของไทย คืออะไร?" —
- 3. ศิลปวัฒนธรรม, "102 นามสกุลพระราชทาน กลุ่มแรกสุดในไทยที่ได้ใช้นามสกุล" —
- 4. ศิลปวัฒนธรรม, "“นามสกุล” สมัยรัชกาลที่ 6 แต่ละนามสกุลเป็นมาอย่างไร บ่งบอกถึงอาชีพ?" —
- 5. ศิลปวัฒนธรรม, "“อำแดง” คำนำหน้าชื่อหญิงสมัยก่อน คืออะไร?" —
- commons.wikimedia.org
- commons.wikimedia.org
- images.rawpixel.com
- commons.wikimedia.org
- page:
- file:
- page:
ข้อที่ยังไม่ยืนยัน
- แหล่งที่ใช้เป็นบทความสื่อและสารานุกรมออนไลน์ ยังไม่ได้เทียบกับราชกิจจานุเบกษาโดยตรง
- จำนวนนามสกุลพระราชทานทั้งหมดแต่ละแหล่งไม่ตรงกัน (กว่า 6,000 / 6,432 / 6,464) จึงเขียนว่า "กว่าหกพัน"
- วันที่ตราและวันบังคับใช้ พ.ร.บ. ขนานนามสกุลมีหลายวันตามการนับปีแบบเก่า บทความนี้จึงระบุเพียง พ.ศ. 2456
- ตัวอย่างชื่ออย่าง "มี ลูกตาคง" และ "มี บ้านริมคลอง" เป็นตัวอย่างสมมติ



